Νέα Μονὴ Χίου

Ἡ Νέα Μονὴ Χίου, κρυμμένη στὸ ὀρεινὸ ἐσωτερικὸ τοῦ νησιοῦ, ὑπῆρξε αὐτοκρατορικὸ ἵδρυμα καὶ φυλάσσει ἕναν ἀπὸ τοὺς λαμπρότερους ψηφιδωτοὺς κύκλους τοῦ 11ου αἰῶνα.

Ἱστορία

Ἡ μονὴ ἱδρύθηκε γύρω στὸ 1042–1055 ἀπὸ τὸν αὐτοκράτορα Κωνσταντῖνο Θ΄ Μονομάχο καὶ τὴν αὐτοκράτειρα Ζωή, ἐκπληρώνοντας τάμα πρὸς τρεῖς ἀσκητὲς τοῦ νησιοῦ ποὺ —κατὰ τὴν παράδοση— εἶχαν προφητεύσει τὴν ἄνοδό του στὸν θρόνο. Ὡς αὐτοκρατορικὸ ἵδρυμα, ἡ μονὴ ἐξοπλίστηκε μὲ ἄφθονους πόρους καὶ μὲ καλλιτέχνες ἀπ’ τὴν Κωνσταντινούπολη. Ὑπέστη σοβαρὲς καταστροφὲς στὴ Σφαγὴ τῆς Χίου (1822) καὶ ἀπὸ τὸν σεισμὸ τοῦ 1881, παραμένει ὅμως ἐνεργή.

Ἀρχιτεκτονική

Τὸ καθολικὸ ἀνήκει στὸν λεγόμενο «νησιωτικὸ ὀκταγωνικὸ» τύπο: ὁ κεντρικὸς χῶρος καλύπτεται ἀπὸ ἕναν εὐρὺ τροῦλο ποὺ ἐδράζεται σὲ ὀκτὼ γωνιακὲς ἁψῖδες, χωρὶς ἐνδιάμεσους κίονες. Ἡ διάταξη αὐτὴ προσφέρει ἑνιαῖο, ἀνοιχτὸ ἐσωτερικὸ ποὺ ἀναδεικνύει τὰ ψηφιδωτὰ τῶν ἀνώτερων ἐπιφανειῶν. Στὸ συγκρότημα ἀνήκουν ἐπίσης ὁ νάρθηκας, ὁ ἐξωνάρθηκας καὶ ἡ μεγάλη τράπεζα.

Ψηφιδωτὰ καὶ τοιχογραφίες

Ὁ διάκοσμος τῆς Νέας Μονῆς, σὲ χρυσὸ βάθος, ἀναπτύσσει τὸν κύκλο τῶν μεγάλων ἑορτῶν —τὴ Βάπτιση, τὴ Σταύρωση, τὴν Ἀνάσταση— μὲ μορφὲς αὐστηρές, μνημειακὲς καὶ ἔντονα χρωματισμένες. Ἡ ποιότητα τῆς ψηφοθεσίας καὶ ἡ ἀκρίβεια τῆς σχεδίασης μαρτυροῦν ἐργαστήριο τῆς πρωτεύουσας καὶ κατατάσσουν τὸ σύνολο στὰ ἀριστουργήματα τῆς μεσοβυζαντινῆς τέχνης.

Σημασία

Ἡ Νέα Μονὴ Χίου ἐνεγράφη στὸν κατάλογο παγκόσμιας κληρονομιᾶς τῆς UNESCO μαζὶ μὲ τὸ Δαφνὶ καὶ τὸν Ὅσιο Λουκᾶ, ὡς ἕνα ἀπ’ τὰ τρία κορυφαῖα δείγματα τῆς μεσοβυζαντινῆς ψηφιδωτῆς τέχνης στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο.