Ἅγιος Νικόλαος τῆς Στέγης

Ὁ Ἅγιος Νικόλαος τῆς Στέγης, κρυμμένος σὲ μιὰ κατάφυτη κοιλάδα κοντὰ στὴν Κακοπετριά, εἶναι ἀπὸ τὰ σημαντικότερα δείγματα τῆς βυζαντινῆς τέχνης στὴν Κύπρο καὶ ἀνήκει στὶς «Τοιχογραφημένες Ἐκκλησίες τοῦ Τροόδου» τῆς UNESCO.

Ἱστορία

Ὁ ναὸς ἀνεγέρθηκε τὸν 11ο αἰώνα ὡς καθολικὸ μοναστηριοῦ. Ἡ μονὴ ἀκμασε στὰ βυζαντινὰ χρόνια, ἀλλὰ μὲ τὸ πέρασμα τῶν αἰώνων ἐρημώθηκε καὶ τελικὰ ὁ ναὸς ἔμεινε ὡς ἁπλὸ ἐξωκκλήσιο. Σὲ αὐτὴ τὴν παρακμὴ ὀφείλεται καὶ ἡ ἀξιοσημείωτη διατήρησή του: ἀπομονωμένος καὶ ἀδιατάρακτος, διέσωσε ἀνέπαφο τὸν ζωγραφικό του πλοῦτο. Σήμερα λειτουργεῖ ταυτόχρονα ὡς ναὸς καὶ ὡς ἐπισκέψιμο μνημεῖο.

Ἀρχιτεκτονική

Στὸν πυρήνα του ὁ ναὸς εἶναι σταυροειδὴς ἐγγεγραμμένος μὲ τροῦλο, τύπος συνήθης στὴ μεσοβυζαντινὴ ἀρχιτεκτονική. Τὸ ἰδιαίτερο γνώρισμά του προστέθηκε ἀργότερα: γιὰ νὰ προστατευθεῖ τὸ μνημεῖο ἀπὸ τὶς βαριὲς χιονοπτώσεις καὶ τὶς βροχὲς τοῦ Τροόδου, τὸ κάλυψαν μὲ μιὰ δεύτερη, ἀπότομη ξύλινη στέγη μὲ ἐπίπεδα κεραμίδια ποὺ ἐξέχει πολὺ πέρα ἀπὸ τοὺς τοίχους. Αὐτὴ ἡ χαρακτηριστικὴ «στέγη» ἔδωσε στὸν ναὸ τὸ προσωνύμιό του.

Τοιχογραφίες

Ὁ τοιχογραφικὸς διάκοσμος εἶναι ἀπὸ τοὺς πλουσιότερους τῆς Κύπρου καὶ ἐκτείνεται σὲ διαδοχικὰ στρώματα ἀπὸ τὸν 11ο ἕως τὸν 17ο αἰώνα, προσφέροντας μιὰ σπάνια εἰκόνα τῆς ἐξέλιξης τῆς εἰκονογραφίας. Στὰ ἀρχαιότερα στρώματα ἀνήκουν μορφὲς ὁσίων καὶ μαρτύρων αὐστηρῆς μεσοβυζαντινῆς τεχνοτροπίας, ἐνῷ μεταγενέστερα χέρια προσέθεσαν σκηνὲς τοῦ Δωδεκαόρτου καὶ τοῦ βίου τῶν ἁγίων. Ἡ συνύπαρξη τόσων ἐποχῶν στὸν ἴδιο χῶρο καθιστᾷ τὸν ναὸ ἕνα ζωντανὸ ἐργαστήριο τῆς κυπριακῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωγραφικῆς.

Σημασία

Ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ δέκα μνημεῖα τῆς σειρᾶς «Τοιχογραφημένες Ἐκκλησίες τοῦ Τροόδου» ποὺ ἐνεγράφησαν στὸν κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιᾶς, ὁ Ἅγιος Νικόλαος τῆς Στέγης μαρτυρεῖ τὴν ἀδιάκοπη ὀρθόδοξη παράδοση τοῦ ὀρεινοῦ κυπριακοῦ χώρου καὶ τὴ δύναμη τῆς βυζαντινῆς τέχνης νὰ ἐπιβιώνει στὴν περιφέρεια τῆς αὐτοκρατορίας.