Μονὴ Ἁγίου Ἰωάννου Λαμπαδιστοῦ

Ἡ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Λαμπαδιστοῦ στὸν Καλοπαναγιώτη εἶναι ἕνα μοναδικὸ σύμπλεγμα τριῶν διαδοχικῶν ναῶν κάτω ἀπὸ μία κοινὴ στέγη, μὲ τοιχογραφίες ποὺ καλύπτουν τέσσερις ὁλόκληρους αἰῶνες βυζαντινῆς καὶ μεταβυζαντινῆς τέχνης.

Ἱστορία

Πυρήνας τοῦ συμπλέγματος εἶναι ὁ ναὸς τοῦ ἁγίου Ἡρακλειδίου (11ος αἰ.), στὸν ὁποῖο προστέθηκε ἀργότερα τὸ παρεκκλήσιο τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Λαμπαδιστοῦ —ἑνὸς ντόπιου ἁγίου τοῦ ὁποίου τὸ κρανίο φυλάσσεται ἐδῶ ὡς προσκυνηματικὸ κειμήλιο. Στὰ τέλη τοῦ 15ου αἰώνα οἰκοδομήθηκε καὶ ἕνας τρίτος, «λατινικὸς» ναός. Ἡ μονὴ ἀνήκει στὶς «Τοιχογραφημένες Ἐκκλησίες τοῦ Τροόδους» ποὺ προστατεύονται ἀπὸ τὴν UNESCO.

Ἀρχιτεκτονική

Καὶ οἱ τρεῖς ναοὶ —ὁ ναὸς τοῦ ἁγίου Ἡρακλειδίου, τὸ παρεκκλήσιο τοῦ Λαμπαδιστοῦ καὶ ὁ λατινικὸς ναός— ἑνώνονται πλευρικὰ καὶ καλύπτονται ἀπὸ μία ἑνιαία ξυλόστεγη μὲ ἐπίπεδα κεραμίδια, ποὺ τοὺς δίνει τὴν ὄψη ἑνὸς μεγάλου ἀχυρώνα. Πρὸς δυσμὰς ἐκτείνεται εὐρὺς νάρθηκας ποὺ συνδέει τὰ τρία κλίτη. Ἡ διάταξη αὐτὴ —ξεχωριστοὶ ναοὶ ποὺ συγχωνεύονται κάτω ἀπὸ κοινὴ στέγη— εἶναι χαρακτηριστικὴ τῶν ὀρεινῶν μονῶν τῆς Κύπρου.

Τοιχογραφίες

Στὸν ναὸ τοῦ ἁγίου Ἡρακλειδίου σώζονται τοιχογραφίες ἀπὸ τὸν 13ο ἕως τὸν 15ο αἰώνα, μὲ τὸν Δωδεκάορτο κύκλο καὶ ἐκτενεῖς ἁγιολογικὲς σειρές. Τὸ ἰδιαίτερο ὅμως ἐνδιαφέρον τοῦ μνημείου ἑστιάζεται στὸν «λατινικὸ» ναό: ἐκεῖ ξετυλίγεται ἕνας ἰταλοβυζαντινὸς κύκλος τοῦ ὕστερου 15ου αἰώνα, ὅπου ἡ βυζαντινὴ παράδοση συναντᾶ δυτικὰ εἰκονογραφικὰ πρότυπα τῆς ἰταλικῆς Ἀναγέννησης — σπάνια μαρτυρία τῆς καλλιτεχνικῆς συνάντησης Ἀνατολῆς καὶ Δύσης στὴν Κύπρο τῆς Φραγκοκρατίας.

Σημασία

Ἡ μονὴ ἀποτελεῖ ζωντανὸ ἀρχεῖο τῆς ἐξέλιξης τῆς κυπριακῆς ζωγραφικῆς ἐπὶ τέσσερις αἰῶνες καὶ ταυτόχρονα προσκύνημα ἀφιερωμένο στὸν ντόπιο ἅγιο Ἰωάννη τὸν Λαμπαδιστή. Ἡ συνύπαρξη βυζαντινῶν καὶ ἰταλοβυζαντινῶν τοιχογραφιῶν τὴν καθιστᾶ μνημεῖο μοναδικῆς σημασίας γιὰ τὴν ἱστορία τῆς ὀρθόδοξης τέχνης στὴ Μεσόγειο.