Στην επί του Όρους Ομιλία ο Κύριος απευθύνει λόγο που αγγίζει το βάθος της ανθρώπινης ύπαρξης: μας δείχνει τον δρόμο προς την εσωτερική ελευθερία και την ορθή ιεράρχηση της ζωής. Το ερώτημα που τίθεται είναι ουσιαστικό: πώς βλέπουμε τον κόσμο, τον πλησίον, τον εαυτό μας και τον Θεό; Έχουμε φως ή βυθιζόμαστε σε σκοτάδι;
Ο νους, ο οφθαλμός της ψυχής
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ερμηνεύει την εικόνα του οφθαλμού ως λύχνου του σώματος: ο νους είναι ο οφθαλμός της ψυχής. Όταν ο νους είναι απλός και καθαρός – όταν στρέφεται με αγάπη προς τον Θεό και αποφεύγει τα πάθη της φιλαυτίας και της πλεονεξίας – τότε ολόκληρος ο άνθρωπος φωτίζεται. Η πνευματική όραση γίνεται ικανή να διακρίνει το αληθινό από το ψεύτικο, το μόνιμο από το πρόσκαιρο. Αν όμως ο νους αμαυρωθεί από την προσκόλληση στα υλικά αγαθά, τότε και τα μάτια της ψυχής τυφλώνονται· το «φως» που νομίζει ότι έχει γίνεται βαθύ σκοτάδι.
Δύο κύριοι: Θεός και μαμωνάς
Με απόλυτη σαφήνεια ο Χριστός διακηρύσσει: «Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ». Ο μαμωνάς δεν είναι απλώς το χρήμα· είναι η τυραννία των υλικών μεριμνών που απαιτεί ολόκληρη την καρδιά. Η καρδιά δεν μπορεί να μοιραστεί. Ή θα αγαπήσει τον Θεό και θα απελευθερωθεί από την αγχώδη μέριμνα, ή θα υποδουλωθεί στο κυνήγι του πλουτισμού χάνοντας την εσωτερική ειρήνη. Ο Χρυσόστομος επισημαίνει: όποιος λατρεύει τον μαμωνά μισεί αναγκαστικά τον Θεό, διότι η εμπιστοσύνη του μετατίθεται από τον Δημιουργό στα κτίσματα.
Η μέριμνα και η θεία πρόνοια
Η προτροπή «μὴ μεριμνᾶτε» δεν σημαίνει αδιαφορία ή τεμπελιά, αλλά απελευθέρωση από τη βασανιστική αγωνία που πνίγει την ψυχή. Ο Κύριος στρέφει το βλέμμα μας στα πετεινά του ουρανού και στα κρίνα του αγρού· εκείνα εργάζονται κατά τη φύση τους, αλλά χωρίς άγχος, διότι ο Πατέρας τα τρέφει και τα ντύνει. Ο άνθρωπος, που είναι εικόνα Θεού, πόσο περισσότερο αξίζει! Ο Μέγας Βασίλειος τονίζει ότι η αγωνιώδης μέριμνα είναι σημάδι ολιγοπιστίας· ο πιστός που έχει υγιή πνευματική όραση εμπιστεύεται την πρόνοια του Θεού και εργάζεται με ηρεμία, γνωρίζοντας ότι η ζωή είναι κάτι ανώτερο από την τροφή και το ένδυμα.
Πρώτα η Βασιλεία του Θεού
Η θεραπεία της παθολογικής μέριμνας βρίσκεται στην αναζήτηση της Βασιλείας του Θεού και της δικαιοσύνης Του. Αυτό είναι το κριτήριο που ανατάσσει την ύπαρξη. Όταν ο πιστός επιδιώκει πρώτα το θέλημα του Θεού και την εσωτερική ένωση μαζί Του μέσω της νήψης και της προσευχής, τότε όλα τα υπόλοιπα λαμβάνουν το σωστό μέτρο. Δεν καταργείται η ανθρώπινη προσπάθεια, αλλά μεταμορφώνεται σε ελεύθερη συνεργασία με τη χάρη. Έτσι ο βίος γίνεται ειρηνικός και ισορροπημένος· η καρδιά αναπαύεται στον ουράνιο Πατέρα που γνωρίζει τις ανάγκες μας πριν καν του ζητήσουμε.
Σχετικά: Το νόημα της λειτουργίας και το κήρυγμα αυτής της Κυριακής, σε απλή γλώσσα, στη «Φωνή Κυρίου» της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος: apostoliki-diakonia.gr/fk